Rozwód bez orzekania o winie – kiedy to wybrać?

Decydując się na rozwód, małżonkowie stają przed jednym z pierwszych wyborów: czy wnioskować o ustalenie winy za rozkład pożycia, czy zakończyć małżeństwo bez wchodzenia w tę kwestię. To nie jest wyłącznie kwestia emocji – ma realne konsekwencje finansowe i prawne. W tym artykule wyjaśniam, na czym polega ta różnica i w jakich sytuacjach rezygnacja z orzekania o winie jest uzasadniona, a kiedy może okazać się kosztownym błędem.

Co oznacza „bez orzekania o winie” w praktyce

Artykuł 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi wprost: „Na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie.” Oznacza to, że jeśli oboje chcą tego rozwiązania, sąd nie bada, kto i w jakim stopniu przyczynił się do rozkładu pożycia – skupia się wyłącznie na stwierdzeniu, że rozkład jest trwały i zupełny, oraz na kwestiach dotyczących dzieci i majątku.

Konsekwencja procesowa jest prosta: mniej dowodów, mniej świadków, mniej rozpraw. Sprawa jest szybsza i tańsza dla obu stron. Przy zgodnym żądaniu zaniechania orzekania o winie sąd po uprawomocnieniu wyroku zwraca z urzędu połowę opłaty sądowej – 300 zł (art. 79 ust. 1 pkt 3 u.k.s.c.).

Zgodę na zaniechanie orzekania o winie można wyrazić:

• już w treści pozwu – przez oboje małżonków wspólnie lub przez powoda, wtedy pozwany przyłącza się na pierwszej rozprawie
• na pierwszej lub kolejnej rozprawie przez obie strony

Jeśli jednak jedna ze stron cofnie zgodę w toku postępowania – sąd wraca do orzekania o winie i musi przeprowadzić pełne postępowanie dowodowe w tym zakresie.

Kiedy wybór „bez orzekania o winie” jest rozsądny

Rezygnacja z ustalania winy bywa dobrym wyborem w kilku typowych sytuacjach:

• Gdy sytuacja finansowa obu małżonków jest podobna. Najważniejsza konsekwencja prawna orzeczenia winy dotyczy alimentów małżeńskich (między byłymi małżonkami, nie na dzieci). Jeśli oboje są aktywni zawodowo i mają podobne dochody – kwestia winy ma niewielkie praktyczne znaczenie finansowe.
• Gdy priorytetem jest szybkie zakończenie sprawy. Każde postępowanie dowodowe w zakresie winy wydłuża sprawę o miesiące lub lata. Mniej konfrontacji, mniej stresu, szybciej uzyskana prawomocność.
• Gdy małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci. Długa, konfliktowa sprawa obciąża dzieci. Sąd i tak bada kwestię opieki i kontaktów niezależnie od kwestii winy – sposób zakończenia małżeństwa nie wpływa na prawa rodzicielskie.
• Gdy koszt postępowania ma znaczenie. Sprawa z orzekaniem o winie to więcej rozpraw i wyższe honorarium adwokata. Przy podobnym majątku i podobnych dochodach zysk finansowy z orzeczenia winy bywa niższy niż koszt dojścia do tego orzeczenia.

Kiedy warto rozważyć orzeczenie winy

Kluczowy przepis to art. 60 § 2 KRO. Stanowi on, że jeśli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego – sąd może zobowiązać winnego do dostarczania środków utrzymania nawet wtedy, gdy małżonek niewinny nie znajduje się w niedostatku.

Standardowe alimenty małżeńskie (art. 60 § 1 KRO) przysługują tylko temu z byłych małżonków, kto jest w niedostatku. Natomiast gdy jeden małżonek jest wyłącznie winny, niewinny może domagać się alimentów na szerszej podstawie – wystarczy wykazać „istotne pogorszenie sytuacji materialnej”, bez konieczności udowadniania niedostatku.

Przykład praktyczny: jeden z małżonków przez lata nie pracował zawodowo, zajmując się domem i dziećmi. Po rozwodzie jego sytuacja materialna ulegnie istotnemu pogorszeniu w stosunku do tej, jaką miałby, gdyby małżeństwo trwało. Jeśli drugi małżonek jest wyłącznie winny rozkładu – art. 60 § 2 KRO może być realnie korzystny dla strony niewinnej.

Warto też wiedzieć, że obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami wygasa co do zasady po 5 latach od uprawomocnienia wyroku (art. 60 § 3 KRO), chyba że sąd z ważnych powodów przedłuży ten termin.

Jak złożyć zgodne żądanie zaniechania orzekania o winie

Najprostszy sposób to uwzględnienie odpowiedniego wniosku już w pozwie o rozwód. Jeśli powód wnosi o zaniechanie orzekania o winie, a pozwany przyłącza się do tego stanowiska na pierwszej rozprawie – sąd przyjmuje zgodę i nie bada przyczyn rozkładu pożycia.

Gdy powód składa pozew z wnioskiem o orzeczenie winy, a pozwany wnosi o zaniechanie – sąd proceduje w kierunku orzekania o winie, chyba że powód zmieni stanowisko. Zmiana stanowiska w toku sprawy jest możliwa, ale może skomplikować dotychczasową linię postępowania.

Najczęstsze pytania

Czy można zmienić zdanie po złożeniu pozwu bez orzekania o winie?

Tak. W toku postępowania każda ze stron może cofnąć zgodę na zaniechanie orzekania o winie. Skutkiem jest to, że sąd wraca do badania kwestii winy i musi przeprowadzić odpowiednie postępowanie dowodowe. Wiąże się to z wydłużeniem sprawy i wyższymi kosztami.

Czy rozwód bez orzekania o winie jest możliwy, gdy była przemoc?

Tak – jeśli oboje małżonkowie wyrażą zgodę, sąd zaniecha orzekania o winie niezależnie od okoliczności rozkładu pożycia. Jednak w sytuacji przemocy warto wcześniej dokładnie przeanalizować konsekwencje – w szczególności kwestię alimentów małżeńskich. Decyzja powinna być świadoma i poprzedzona rozmową z adwokatem.

Jak orzeczenie winy wpływa na alimenty dla dzieci?

Nie wpływa. Alimenty na dzieci zależą od potrzeb dziecka i możliwości zarobkowych rodziców (art. 135 KRO), a nie od tego, czy i który z rodziców ponosi winę za rozkład małżeństwa.

Co jeśli tylko jedna strona chce orzeczenia winy?

Wystarczy, że jedna strona wnosi o orzeczenie winy, żeby sąd musiał tę kwestię rozstrzygać. Nie można jednostronnie wymusić zaniechania orzekania – ta decyzja wymaga zgodnego stanowiska obojga małżonków.

Czy bez orzekania o winie można dochodzić alimentów małżeńskich?

Tak, ale tylko na podstawie art. 60 § 1 KRO – czyli gdy były małżonek jest w niedostatku. Nie działa wtedy szerszy wariant z art. 60 § 2 KRO (istotne pogorszenie sytuacji bez niedostatku), który jest dostępny tylko gdy jeden z małżonków jest wyłącznie winny rozkładu pożycia.

Ile trwa postępowanie o rozwód bez orzekania o winie?

W przypadku zgodnego stanowiska obu stron i braku spornych kwestii dotyczących dzieci – nierzadko kończy się na jednej rozprawie. Łączny czas od złożenia pozwu do prawomocności wyroku: orientacyjnie 3-6 miesięcy. Szczegółowe informacje znajdziesz w artykule: Ile trwa sprawa rozwodowa w SO w Częstochowie.

Czy sąd może z urzędu orzec o winie mimo zgodnego wniosku stron?

Nie. Artykuł 57 § 2 KRO jest jednoznaczny: na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie. Sąd nie może tej kwestii badać z urzędu wbrew woli obojga małżonków.

Więcej o samym postępowaniu i tym, czego możesz się spodziewać w sądzie, znajdziesz na stronie: Prawo rodzinne – adwokat Częstochowa.

---