Okres próbny i cofnięcie prawa jazdy od 3 września 2026 – co naprawdę się zmieniło

Od 3 września 2026 r. stosuje się nowe przepisy o okresie próbnym dla początkujących kierowców oraz surowszą sankcję za prowadzenie auta mimo zatrzymanego prawa jazdy. W sieci krąży wiele sprzecznych informacji – różne daty, rzekome limity prędkości, kwoty kar. W tym artykule wyjaśniam, co faktycznie wynika z tekstu ustawy, kogo dotyczą zmiany, kiedy starosta (w Częstochowie – Prezydent Miasta) cofa uprawnienia i co można zrobić, zanim dojdzie do takiej decyzji.

Od kiedy obowiązują nowe przepisy – 3 czy 4 września?

Zmiany wprowadziła ustawa z 17 października 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, ogłoszona w Dzienniku Ustaw 2 grudnia 2025 r. (poz. 1676). Większość jej przepisów weszła w życie 3 marca 2026 r. Część dotycząca okresu próbnego oraz nowych przesłanek cofnięcia uprawnień (art. 103 ust. 1 pkt 3, 5 i 6 ustawy o kierujących pojazdami) stosowana jest po upływie 6 miesięcy od tej daty, czyli od 3 września 2026 r. (art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej). W części mediów pojawia się data 4 września – warto opierać się na tekście ustawy, a nie na nagłówkach.

Okres próbny – kogo dotyczy i jakie są zakazy

Okres próbny dotyczy osoby, która po raz pierwszy uzyskała prawo jazdy kategorii B (art. 91 ustawy o kierujących pojazdami w nowym brzmieniu). Liczy się od dnia wydania dokumentu, a przy tymczasowym elektronicznym prawie jazdy – od dnia zdania egzaminu państwowego. Okres próbny zaczyna się także od nowa u osoby, która ponownie uzyskuje prawo jazdy po cofnięciu uprawnień.

• Alkohol: 0,0 – w okresie próbnym nie wolno prowadzić samochodu z jakimkolwiek stężeniem alkoholu we krwi lub w wydychanym powietrzu ani środka działającego podobnie do alkoholu (art. 91 ust. 4).
• Kierowcy poniżej 18 lat nie mogą przewozić osób niepełnoletnich bez pasażera spełniającego wymogi opiekuna, a także wykonywać transportu drogowego rzeczy, przewozu taksówką ani przewozu okazjonalnego (art. 91 ust. 5).
• Ponad 12 punktów karnych w okresie próbnym oznacza obowiązek odbycia praktycznego szkolenia w zakresie zagrożeń w ruchu drogowym – co do zasady w ciągu 12 miesięcy od naruszenia (art. 91 ust. 6).
• Ponad 20 punktów w pierwszym roku od wydania prawa jazdy to przesłanka cofnięcia uprawnień.

Warto też sprostować jedną z częstszych informacji: nowe brzmienie art. 91 nie wprowadza odrębnych, niższych limitów prędkości dla początkujących kierowców. Jeżeli spotkasz się z twierdzeniem o limitach 50/80/100 km/h dla nowych kierowców, sprawdź jego źródło.

Dwa wykroczenia, trzy wykroczenia – co grozi w okresie próbnym

Ustawa zawiera zamknięty katalog wykroczeń, które „liczą się” w okresie próbnym (art. 92 ust. 5). Są to m.in. spowodowanie zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu (art. 86 § 1, 1a i 2 k.w.), prowadzenie w stanie po użyciu alkoholu (art. 87 § 1 k.w.), określone wykroczenia prędkościowe i wobec pieszych (m.in. art. 92a § 2, art. 97a k.w.), a także wykroczenia polegające na nieustąpieniu pierwszeństwa, wjeździe za sygnalizator przy świetle zakazującym wjazdu czy niestosowaniu się do poleceń osoby kierującej ruchem. Znaczenie mają wyłącznie wykroczenia stwierdzone prawomocnie – mandatem przyjętym przez kierowcę albo prawomocnym wyrokiem.

Sytuacja w okresie próbnym	Skutek	Podstawa
Ponad 12 punktów karnych	Obowiązkowe praktyczne szkolenie w zakresie zagrożeń	art. 91 ust. 6 u.k.p.
2 wykroczenia z katalogu (prawomocnie)	Decyzja starosty: przedłużenie okresu próbnego o 2 lata lub uzupełniający okres próbny	art. 92 ust. 1 u.k.p.
3 wykroczenia z katalogu (prawomocnie)	Cofnięcie uprawnień	art. 103 ust. 1 pkt 3 lit. a u.k.p.
Przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji	Cofnięcie uprawnień	art. 103 ust. 1 pkt 3 lit. a u.k.p.
Naruszenie zakazu 0,0 promila lub zakazów dla 17-latków	Cofnięcie uprawnień	art. 103 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p.
Ponad 20 punktów w pierwszym roku	Cofnięcie uprawnień	art. 103 ust. 1 pkt 3 u.k.p.

Przykład praktyczny: 19-letni kierowca z Częstochowy przyjmuje mandat za nieustąpienie pierwszeństwa, a kilka miesięcy później drugi – za wjazd na czerwonym świetle. Po uprawomocnieniu się obu rozstrzygnięć starosta wydaje decyzję o przedłużeniu okresu próbnego o 2 lata. Trzecie takie wykroczenie może już oznaczać cofnięcie uprawnień i konieczność ponownego zdawania egzaminu.

Jazda mimo zatrzymanego prawa jazdy – 5 lat bez uprawnień

Ta zmiana dotyczy wszystkich kierowców, nie tylko początkujących. Jeżeli ktoś prowadzi pojazd silnikowy mimo decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy (np. po przekroczeniu limitu punktów) albo mimo zatrzymania prawa jazdy przez policję (np. za przekroczenie prędkości o ponad 50 km/h w obszarze zabudowanym), starosta cofa uprawnienia na okres 5 lat od dnia stwierdzenia tego zdarzenia (art. 103 ust. 1 pkt 5 u.k.p.). Wcześniej skutkiem było co do zasady wydłużenie okresu zatrzymania.

Cofnięcie uprawnień to coś innego niż zatrzymanie dokumentu. Po upływie 5 lat nie wystarczy odebrać prawa jazdy w urzędzie – trzeba ponownie przejść procedurę jego uzyskania, a nowy dokument oznacza nowy okres próbny.

Co można zrobić – mandat, sąd i odwołanie od decyzji

Decyzje o przedłużeniu okresu próbnego i o cofnięciu uprawnień są w dużej mierze „automatyczne” – starosta opiera się na prawomocnych rozstrzygnięciach i danych z centralnej ewidencji kierowców. Dlatego najważniejszy moment na obronę przypada wcześniej, na etapie samego wykroczenia.

1. Przemyśl przyjęcie mandatu. Przyjęty mandat to prawomocne stwierdzenie wykroczenia, które liczy się do katalogu w okresie próbnym. Kierowca ma prawo odmówić przyjęcia mandatu – wtedy o sprawie rozstrzyga sąd (w Częstochowie Sąd Rejonowy), a obwiniony może składać wnioski dowodowe, np. o zapis z monitoringu.
2. Sprawdź dane w CEPiK. Informacje o punktach i okresie próbnym są dostępne m.in. w aplikacji mObywatel. Błędy w ewidencji zdarzają się i warto je wychwycić przed wydaniem decyzji.
3. Odwołanie od decyzji. W Częstochowie decyzje wydaje Prezydent Miasta Częstochowy (miasto na prawach powiatu), a dla mieszkańców powiatu częstochowskiego – Starosta Częstochowski. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który ją wydał (art. 129 k.p.a.).
4. Skarga do sądu. Od ostatecznej decyzji organu drugiej instancji przysługuje skarga do właściwego sądu administracyjnego. Termin na jej wniesienie jest krótki, dlatego decyzję warto przeanalizować od razu po doręczeniu.

W sprawach, w których postępowanie o zatrzymanie prawa jazdy lub cofnięcie uprawnień wszczęto przed 3 marca 2026 r. i nie zostało zakończone, stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 14 ustawy nowelizującej). Ocena, które przepisy mają zastosowanie do konkretnego zdarzenia, wymaga analizy dat.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy okres próbny dotyczy kierowców, którzy mają prawo jazdy od kilku lat?

Okres próbny dotyczy osób, które po raz pierwszy uzyskały prawo jazdy kategorii B, i trwa 2 lata od wydania dokumentu (3 lata w przypadku prawa jazdy uzyskanego w wieku 17 lat). Kierowców z dłuższym stażem nie obejmuje – ale nowa, 5-letnia sankcja za jazdę mimo zatrzymanego prawa jazdy dotyczy wszystkich.

Czy nowi kierowcy mają niższe limity prędkości?

Nowe brzmienie przepisów o okresie próbnym (art. 91 ustawy o kierujących pojazdami) nie przewiduje odrębnych limitów prędkości. Początkującego kierowcę obowiązują ogólne ograniczenia, a surowiej traktowane są skutki wykroczeń, w tym prędkościowych.

Co grozi za jedno piwo w okresie próbnym?

W okresie próbnym obowiązuje limit 0,0 promila. Stwierdzenie naruszenia tego zakazu jest podstawą do cofnięcia uprawnień przez starostę. Niezależnie od tego, przy stężeniu powyżej 0,2 promila kierowca odpowiada za wykroczenie, a powyżej 0,5 promila – za przestępstwo, z zakazem prowadzenia pojazdów orzekanym przez sąd.

Po jakim czasie można odzyskać prawo jazdy po cofnięciu za jazdę mimo zatrzymania?

Uprawnienia są cofane na 5 lat, liczone od dnia stwierdzenia, że kierowca prowadził pojazd mimo zatrzymania prawa jazdy. Po tym okresie trzeba ponownie spełnić wymagania dla kandydata na kierowcę, w tym zdać egzamin państwowy.

Czy warto odmówić przyjęcia mandatu w okresie próbnym?

To zależy od okoliczności i dowodów. Odmowa oznacza skierowanie sprawy do sądu, co wiąże się z czasem i ryzykiem wyższej grzywny oraz kosztów. Z drugiej strony przyjęty mandat jest prawomocny i liczy się do wykroczeń, które mogą skutkować przedłużeniem okresu próbnego lub cofnięciem uprawnień. Decyzję warto podjąć świadomie, najlepiej po analizie sytuacji.

Gdzie w Częstochowie złożyć odwołanie od decyzji o cofnięciu uprawnień?

Odwołanie składa się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję – dla mieszkańców miasta jest to Prezydent Miasta Częstochowy, dla mieszkańców powiatu częstochowskiego Starosta Częstochowski. Termin wynosi 14 dni od doręczenia decyzji.

Więcej o obronie w sprawach o wykroczenia i przestępstwa drogowe przeczytasz na stronie prawo karne – Kancelaria Adwokacka Marika Pałasińska-Majer.

---